Kaan
New member
Özellikle makalenin kabul tarihi, çevrim içi yayımlanma tarihi ve cilt-sayı tarihi farklı olduğunda hangi tarihin dikkate alınacağı önem kazanır. Bu konuda bütün kurumlar için geçerli tek bir kural varmış gibi davranmak doğru değildir.
Benim önerim, yayın hedefi belirlerken güncel sıralamayı kontrol etmek; resmî başvuru hazırlarken ise ilgili kurumun yönetmeliğini ve değerlendirme dönemini esas almaktır. Gerekirse derginin quartile bilgisini gösteren sayfanın tarihini ve ilgili kategori bilgisini belgelemek de ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkları azaltabilir.
5. Quartile Sıralamasının Tarihsel Kökenleri ve Gelişimi
Scopus, Kasım 2004'te kullanıma sunuldu. Elsevier'in resmî tarihçe bilgilerine göre platform, akademik literatürü ve atıf ilişkilerini daha geniş bir çerçevede incelemeyi amaçlayan çok disiplinli bir veri tabanı olarak geliştirildi. Zamanla yazar profilleri, kurum bilgileri, atıf analizleri ve dergi değerlendirme araçları gibi özelliklerle genişledi. Celebrating 20 years of innovation+1
Ancak dergileri sıralama ve bilimsel etkilerini ölçme düşüncesi Scopus ile başlamadı. Bilimsel yayıncılıkta atıfların izlenmesi, dergilerin birbirleriyle karşılaştırılması ve araştırma performansının sayısal göstergelerle değerlendirilmesi çok daha eski bir geçmişe sahip. Eugene Garfield'ın 1955 yılında yayımladığı atıf indeksleme yaklaşımı, bilimsel literatür arasındaki ilişkilerin sistematik biçimde incelenmesinin önemli kilometre taşlarından biriydi.
Daha sonra bibliyometri adı verilen araştırma alanı gelişti. Bibliyometri, yayınlar, atıflar, yazarlar, kurumlar ve bilimsel üretim arasındaki ilişkileri nicel yöntemlerle inceler. Quartile sınıflandırmaları da bu geniş çerçeve içinde, dergilerin kendi kategorilerindeki göreli konumlarını daha kolay anlaşılır hâle getiren araçlardan biri olarak öne çıktı.
Burada tarihsel açıdan dikkat çekici olan, akademik değerlendirmelerin giderek daha ölçülebilir hâle gelmesidir. Geçmişte bir derginin itibarı büyük ölçüde alan uzmanlarının kanaatleri, editörlerin tanınırlığı ve meslektaşların deneyimleri üzerinden değerlendirilebiliyordu. Günümüzde bu unsurlar hâlâ önemlidir; ancak bunlara atıf sayıları, yüzdelik sıralamalar ve çeşitli bibliyometrik göstergeler de eklenmiştir.
Bence bu gelişme, araştırmacılara büyük kolaylık sağlarken yeni bir sorumluluk da getiriyor. Sayısal göstergeler karar vermeyi kolaylaştırabilir, fakat kararın kendisi hâline geldiklerinde bilimin çeşitliliğini daraltabilirler.
6. CiteScore, SJR ve Impact Factor Aynı Şey mi?
Forumlarda sık karşılaşılan yanlış anlamalardan biri, bütün dergi göstergelerinin birbirinin yerine kullanılabileceğinin düşünülmesidir. Oysa CiteScore, SJR ve Journal Impact Factor farklı hesaplama yaklaşımlarına dayanır.
CiteScore nedir?
CiteScore, Scopus verilerini temel alan bir atıf göstergesidir. Elsevier'in güncel açıklamasına göre 2024 CiteScore, 2021-2024 döneminde yayımlanan belirli belge türlerinin aynı dört yıllık dönemde aldığı atıflar üzerinden hesaplanır. Hesaplamada araştırma makaleleri, derlemeler, konferans bildirileri, kitap bölümleri ve veri makaleleri gibi belge türleri dikkate alınır. Scopus Support Center
CiteScore, dergileri değerlendirmek için yararlı olsa da farklı bilim dallarındaki mutlak değerleri doğrudan karşılaştırmak her zaman doğru değildir. Örneğin tıp ve moleküler biyoloji alanlarında atıf üretimi, bazı beşerî bilimler alanlarına kıyasla daha hızlı olabilir. Bu nedenle alan içi yüzdelik sıralama, farklı disiplinler arasında karşılaştırma yaparken daha anlamlı bir başlangıç noktası sunar.
SJR nedir?
SCImago Journal Rank, yani SJR, atıfların yalnızca sayısını değil, atıf yapan kaynakların bilimsel ağırlığını da dikkate alan bir göstergedir. Başka bir ifadeyle, her atfın aynı ağırlıkta olduğu varsayımından hareket etmez. SCImago platformu, Scopus verilerinden yararlanarak dergilerin alan kategorilerine göre sıralamalarını sunar. Scopus Support Center+1
SJR quartile bilgisi bu göstergeden hareketle oluşturulur. Bu yüzden Scopus'taki CiteScore quartile ile SCImago'daki SJR quartile farklı çıkabilir. Böyle bir durumda mutlaka bir sistemin hatalı olduğunu düşünmek yerine önce hangi göstergenin, hangi yılın ve hangi kategorinin kullanıldığını kontrol etmek gerekir.
Journal Impact Factor nedir?
Journal Impact Factor, Clarivate tarafından Web of Science kapsamındaki dergiler için Journal Citation Reports üzerinden sunulan bir göstergedir. Hesaplama yaklaşımı ve veri kapsamı CiteScore'dan farklıdır.
Dolayısıyla bir derginin Impact Factor değerinin yüksek olması, onun Scopus'ta otomatik olarak Q1 olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Scopus Q1 bilgisi de tek başına belirli bir Impact Factor değerini garanti etmez.
Bu üç göstergenin ortak noktası, bilimsel yayınların değerlendirilmesinde kullanılmalarıdır. Aralarındaki temel fark ise kullandıkları veri kaynakları, hesaplama yöntemleri ve değerlendirme çerçeveleridir.
7. Scopus Quartile Akademik Kariyeri Nasıl Etkiliyor?
Quartile bilgisinin bu kadar sık araştırılmasının önemli nedenlerinden biri, akademik kariyer süreçlerinde üstlendiği roldür. Üniversitelerde işe alım, akademik yükseltme, proje değerlendirmesi, araştırma fonları ve kurumsal performans analizlerinde yayınların yer aldığı dergiler çeşitli biçimlerde dikkate alınabilir.
Özellikle uluslararası yayın yapmayı hedefleyen araştırmacılar için Q1 veya Q2 dergilerde yayımlanmak önemli bir kariyer hedefi olabilir. Bununla birlikte, her kurumun değerlendirme ölçütleri aynı değildir. Bir üniversite belirli bir quartile grubuna özel önem verirken başka bir kurum yayın sayısı, araştırmanın özgünlüğü, atıf etkisi, proje katkısı veya bilimsel topluma sağlanan faydayı daha geniş bir çerçevede değerlendirebilir.
Türkiye açısından da bu ayrım önemlidir. Akademik yükseltme ve teşvik süreçlerinde ilgili mevzuat, üniversitenin kuralları ve başvurulan pozisyonun koşulları ayrı ayrı incelenmelidir. Bir derginin Q1 olması, bütün akademik başvurularda otomatik olarak aynı puanı veya sonucu getireceği anlamına gelmez.
Öte yandan yüksek quartile hedefinin araştırmacıları daha titiz çalışmaya teşvik edebileceği de düşünülebilir. Yöntemlerin açık biçimde sunulması, verilerin dikkatle analiz edilmesi ve çalışmanın literatüre katkısının netleştirilmesi, iyi bilimsel yayıncılığın temel unsurlarıdır.
Ancak burada bir risk var: Araştırmacılar bilimsel soruyu çözmek yerine yalnızca belirli bir sıralama grubundaki dergide yayımlanmayı hedeflerse, yayın stratejisi araştırmanın önüne geçebilir. Kısa sürede çok sayıda yayın üretme baskısı, bazı durumlarda aceleci araştırma tasarımlarına ve gereksiz yayın tekrarlarına yol açabilir.
Bence ideal yaklaşım, quartile bilgisini bir hedef belirleme aracı olarak kullanmak ama araştırmanın değerini onunla sınırlamamaktır.
8. Erkeklerin ve Kadınların Akademik Yayıncılığa Bakışı: Genelleme Yerine Çeşitlilik
Akademik yayıncılık tartışmalarında insanların farklı önceliklere sahip olduğunu kabul etmek gerekir. Bazı araştırmacılar Q1 dergide yayımlanmayı kariyer planlamasının stratejik bir adımı olarak görür. Bazıları ise araştırmalarının belirli bir topluluğa ulaşmasına, toplumsal sorunlara çözüm üretmesine veya genç araştırmacılara katkı sağlamasına daha fazla önem verir.
Bu farklılıkları doğrudan cinsiyete bağlamak doğru olmaz. Erkeklerin genellikle sonuç odaklı, kadınların ise daha empatik veya topluluk odaklı olduğu yönündeki yaygın ifadeler, bireyler arasındaki çeşitliliği açıklamak için yeterli bilimsel dayanak sunmaz. Aynı cinsiyetten araştırmacılar arasında bile kariyer hedefleri, değerler ve çalışma biçimleri bakımından büyük farklılıklar bulunabilir.
Bununla birlikte, akademik sistemde fırsat eşitliği ve çalışma koşulları üzerine düşünmek önemlidir. Araştırma altyapısına erişim, bakım sorumlulukları, mentorluk imkânları, uluslararası iş birlikleri ve fon kaynakları, kişilerin yayın üretme fırsatlarını etkileyebilir. Bu etkenlerin sonuçları her ülkede, kurumda ve bireysel durumda aynı değildir.
Forumda tartışmaya değer soru şu: Bir akademisyenin başarısını yalnızca Q1 yayınlarının sayısıyla ölçmek ne kadar adil? Genç araştırmacılara rehberlik etmek, açık bilim uygulamalarını yaygınlaştırmak veya toplum açısından önemli fakat daha az atıf alan bir sorunu araştırmak da değerlendirmelerde görünür olmalı mı?
Bence bilimsel başarıyı daha sağlıklı değerlendirmek için nicel göstergeler ile araştırmanın niteliğini, toplumsal etkisini ve araştırmacının katkısını birlikte ele almak gerekir. Böyle bir yaklaşım, hem stratejik kariyer planlamasına hem de daha kapsayıcı bir akademik kültüre alan açabilir.
9. Quartile Sıralamasının Sınırlılıkları ve Dikkat Edilmesi Gereken Tuzaklar
Quartile bilgisi yararlı olsa da yanlış yorumlandığında araştırmacıları yanıltabilir.
İlk sorun, farklı disiplinlerin aynı ölçütlerle karşılaştırılmasıdır. Bir alanda yılda binlerce makale yayımlanırken başka bir alanda daha az sayıda yayın üretilmesi mümkündür. Atıf alma hızı da disiplinler arasında değişir. Bu nedenle bir derginin CiteScore değerini başka bir alanın dergisiyle doğrudan karşılaştırmak, alan farklılıklarını göz ardı edebilir. Elsevier de CiteScore'un alanlar arasında doğrudan karşılaştırılması konusunda temkinli olunmasını ve alan içi yüzdelik sıralama gibi araçların değerlendirilmesini önerir. Scopus Support Center+1
Benim önerim, yayın hedefi belirlerken güncel sıralamayı kontrol etmek; resmî başvuru hazırlarken ise ilgili kurumun yönetmeliğini ve değerlendirme dönemini esas almaktır. Gerekirse derginin quartile bilgisini gösteren sayfanın tarihini ve ilgili kategori bilgisini belgelemek de ileride yaşanabilecek anlaşmazlıkları azaltabilir.
5. Quartile Sıralamasının Tarihsel Kökenleri ve Gelişimi
Scopus, Kasım 2004'te kullanıma sunuldu. Elsevier'in resmî tarihçe bilgilerine göre platform, akademik literatürü ve atıf ilişkilerini daha geniş bir çerçevede incelemeyi amaçlayan çok disiplinli bir veri tabanı olarak geliştirildi. Zamanla yazar profilleri, kurum bilgileri, atıf analizleri ve dergi değerlendirme araçları gibi özelliklerle genişledi. Celebrating 20 years of innovation+1
Ancak dergileri sıralama ve bilimsel etkilerini ölçme düşüncesi Scopus ile başlamadı. Bilimsel yayıncılıkta atıfların izlenmesi, dergilerin birbirleriyle karşılaştırılması ve araştırma performansının sayısal göstergelerle değerlendirilmesi çok daha eski bir geçmişe sahip. Eugene Garfield'ın 1955 yılında yayımladığı atıf indeksleme yaklaşımı, bilimsel literatür arasındaki ilişkilerin sistematik biçimde incelenmesinin önemli kilometre taşlarından biriydi.
Daha sonra bibliyometri adı verilen araştırma alanı gelişti. Bibliyometri, yayınlar, atıflar, yazarlar, kurumlar ve bilimsel üretim arasındaki ilişkileri nicel yöntemlerle inceler. Quartile sınıflandırmaları da bu geniş çerçeve içinde, dergilerin kendi kategorilerindeki göreli konumlarını daha kolay anlaşılır hâle getiren araçlardan biri olarak öne çıktı.
Burada tarihsel açıdan dikkat çekici olan, akademik değerlendirmelerin giderek daha ölçülebilir hâle gelmesidir. Geçmişte bir derginin itibarı büyük ölçüde alan uzmanlarının kanaatleri, editörlerin tanınırlığı ve meslektaşların deneyimleri üzerinden değerlendirilebiliyordu. Günümüzde bu unsurlar hâlâ önemlidir; ancak bunlara atıf sayıları, yüzdelik sıralamalar ve çeşitli bibliyometrik göstergeler de eklenmiştir.
Bence bu gelişme, araştırmacılara büyük kolaylık sağlarken yeni bir sorumluluk da getiriyor. Sayısal göstergeler karar vermeyi kolaylaştırabilir, fakat kararın kendisi hâline geldiklerinde bilimin çeşitliliğini daraltabilirler.
6. CiteScore, SJR ve Impact Factor Aynı Şey mi?
Forumlarda sık karşılaşılan yanlış anlamalardan biri, bütün dergi göstergelerinin birbirinin yerine kullanılabileceğinin düşünülmesidir. Oysa CiteScore, SJR ve Journal Impact Factor farklı hesaplama yaklaşımlarına dayanır.
CiteScore nedir?
CiteScore, Scopus verilerini temel alan bir atıf göstergesidir. Elsevier'in güncel açıklamasına göre 2024 CiteScore, 2021-2024 döneminde yayımlanan belirli belge türlerinin aynı dört yıllık dönemde aldığı atıflar üzerinden hesaplanır. Hesaplamada araştırma makaleleri, derlemeler, konferans bildirileri, kitap bölümleri ve veri makaleleri gibi belge türleri dikkate alınır. Scopus Support Center
CiteScore, dergileri değerlendirmek için yararlı olsa da farklı bilim dallarındaki mutlak değerleri doğrudan karşılaştırmak her zaman doğru değildir. Örneğin tıp ve moleküler biyoloji alanlarında atıf üretimi, bazı beşerî bilimler alanlarına kıyasla daha hızlı olabilir. Bu nedenle alan içi yüzdelik sıralama, farklı disiplinler arasında karşılaştırma yaparken daha anlamlı bir başlangıç noktası sunar.
SJR nedir?
SCImago Journal Rank, yani SJR, atıfların yalnızca sayısını değil, atıf yapan kaynakların bilimsel ağırlığını da dikkate alan bir göstergedir. Başka bir ifadeyle, her atfın aynı ağırlıkta olduğu varsayımından hareket etmez. SCImago platformu, Scopus verilerinden yararlanarak dergilerin alan kategorilerine göre sıralamalarını sunar. Scopus Support Center+1
SJR quartile bilgisi bu göstergeden hareketle oluşturulur. Bu yüzden Scopus'taki CiteScore quartile ile SCImago'daki SJR quartile farklı çıkabilir. Böyle bir durumda mutlaka bir sistemin hatalı olduğunu düşünmek yerine önce hangi göstergenin, hangi yılın ve hangi kategorinin kullanıldığını kontrol etmek gerekir.
Journal Impact Factor nedir?
Journal Impact Factor, Clarivate tarafından Web of Science kapsamındaki dergiler için Journal Citation Reports üzerinden sunulan bir göstergedir. Hesaplama yaklaşımı ve veri kapsamı CiteScore'dan farklıdır.
Dolayısıyla bir derginin Impact Factor değerinin yüksek olması, onun Scopus'ta otomatik olarak Q1 olduğu anlamına gelmez. Aynı şekilde Scopus Q1 bilgisi de tek başına belirli bir Impact Factor değerini garanti etmez.
Bu üç göstergenin ortak noktası, bilimsel yayınların değerlendirilmesinde kullanılmalarıdır. Aralarındaki temel fark ise kullandıkları veri kaynakları, hesaplama yöntemleri ve değerlendirme çerçeveleridir.
7. Scopus Quartile Akademik Kariyeri Nasıl Etkiliyor?
Quartile bilgisinin bu kadar sık araştırılmasının önemli nedenlerinden biri, akademik kariyer süreçlerinde üstlendiği roldür. Üniversitelerde işe alım, akademik yükseltme, proje değerlendirmesi, araştırma fonları ve kurumsal performans analizlerinde yayınların yer aldığı dergiler çeşitli biçimlerde dikkate alınabilir.
Özellikle uluslararası yayın yapmayı hedefleyen araştırmacılar için Q1 veya Q2 dergilerde yayımlanmak önemli bir kariyer hedefi olabilir. Bununla birlikte, her kurumun değerlendirme ölçütleri aynı değildir. Bir üniversite belirli bir quartile grubuna özel önem verirken başka bir kurum yayın sayısı, araştırmanın özgünlüğü, atıf etkisi, proje katkısı veya bilimsel topluma sağlanan faydayı daha geniş bir çerçevede değerlendirebilir.
Türkiye açısından da bu ayrım önemlidir. Akademik yükseltme ve teşvik süreçlerinde ilgili mevzuat, üniversitenin kuralları ve başvurulan pozisyonun koşulları ayrı ayrı incelenmelidir. Bir derginin Q1 olması, bütün akademik başvurularda otomatik olarak aynı puanı veya sonucu getireceği anlamına gelmez.
Öte yandan yüksek quartile hedefinin araştırmacıları daha titiz çalışmaya teşvik edebileceği de düşünülebilir. Yöntemlerin açık biçimde sunulması, verilerin dikkatle analiz edilmesi ve çalışmanın literatüre katkısının netleştirilmesi, iyi bilimsel yayıncılığın temel unsurlarıdır.
Ancak burada bir risk var: Araştırmacılar bilimsel soruyu çözmek yerine yalnızca belirli bir sıralama grubundaki dergide yayımlanmayı hedeflerse, yayın stratejisi araştırmanın önüne geçebilir. Kısa sürede çok sayıda yayın üretme baskısı, bazı durumlarda aceleci araştırma tasarımlarına ve gereksiz yayın tekrarlarına yol açabilir.
Bence ideal yaklaşım, quartile bilgisini bir hedef belirleme aracı olarak kullanmak ama araştırmanın değerini onunla sınırlamamaktır.
8. Erkeklerin ve Kadınların Akademik Yayıncılığa Bakışı: Genelleme Yerine Çeşitlilik
Akademik yayıncılık tartışmalarında insanların farklı önceliklere sahip olduğunu kabul etmek gerekir. Bazı araştırmacılar Q1 dergide yayımlanmayı kariyer planlamasının stratejik bir adımı olarak görür. Bazıları ise araştırmalarının belirli bir topluluğa ulaşmasına, toplumsal sorunlara çözüm üretmesine veya genç araştırmacılara katkı sağlamasına daha fazla önem verir.
Bu farklılıkları doğrudan cinsiyete bağlamak doğru olmaz. Erkeklerin genellikle sonuç odaklı, kadınların ise daha empatik veya topluluk odaklı olduğu yönündeki yaygın ifadeler, bireyler arasındaki çeşitliliği açıklamak için yeterli bilimsel dayanak sunmaz. Aynı cinsiyetten araştırmacılar arasında bile kariyer hedefleri, değerler ve çalışma biçimleri bakımından büyük farklılıklar bulunabilir.
Bununla birlikte, akademik sistemde fırsat eşitliği ve çalışma koşulları üzerine düşünmek önemlidir. Araştırma altyapısına erişim, bakım sorumlulukları, mentorluk imkânları, uluslararası iş birlikleri ve fon kaynakları, kişilerin yayın üretme fırsatlarını etkileyebilir. Bu etkenlerin sonuçları her ülkede, kurumda ve bireysel durumda aynı değildir.
Forumda tartışmaya değer soru şu: Bir akademisyenin başarısını yalnızca Q1 yayınlarının sayısıyla ölçmek ne kadar adil? Genç araştırmacılara rehberlik etmek, açık bilim uygulamalarını yaygınlaştırmak veya toplum açısından önemli fakat daha az atıf alan bir sorunu araştırmak da değerlendirmelerde görünür olmalı mı?
Bence bilimsel başarıyı daha sağlıklı değerlendirmek için nicel göstergeler ile araştırmanın niteliğini, toplumsal etkisini ve araştırmacının katkısını birlikte ele almak gerekir. Böyle bir yaklaşım, hem stratejik kariyer planlamasına hem de daha kapsayıcı bir akademik kültüre alan açabilir.
9. Quartile Sıralamasının Sınırlılıkları ve Dikkat Edilmesi Gereken Tuzaklar
Quartile bilgisi yararlı olsa da yanlış yorumlandığında araştırmacıları yanıltabilir.
İlk sorun, farklı disiplinlerin aynı ölçütlerle karşılaştırılmasıdır. Bir alanda yılda binlerce makale yayımlanırken başka bir alanda daha az sayıda yayın üretilmesi mümkündür. Atıf alma hızı da disiplinler arasında değişir. Bu nedenle bir derginin CiteScore değerini başka bir alanın dergisiyle doğrudan karşılaştırmak, alan farklılıklarını göz ardı edebilir. Elsevier de CiteScore'un alanlar arasında doğrudan karşılaştırılması konusunda temkinli olunmasını ve alan içi yüzdelik sıralama gibi araçların değerlendirilmesini önerir. Scopus Support Center+1